Jęsyk Shakespeara
Bogactwo języka szekspirowskiego, gęstość idiomów, niezwykłość metafor, zwięzłość
lub rozbuchanie, logika i prostota, ciemność i aluzyjność idą przecie ręka
w rękę i trzeba niekiedy głębokich studiów, żeby dojść do sedna. Zadania bywają
więc trudne. Jedno jest pewne: tłumacz musi uwierzyć, że Szekspir jest logikiem.
Nie ma u niego przypadkowości, nie ma nonsensów tam, gdzie ma ich nie być,
obrazy są wyraziste, metafory obrazowe i przekonujące. Kiedy żaglowiec stoi
w porcie żagle ma zrefowane. Polscy tłumacze są zdania, że wiatry mogą wtedy
nadymać piersi żagli... Kiedy król w Hamlecie wypija garniec wina jednym ciągiem
jest powód, aby orkiestra grała tusz na cześć tego pijackiego wyczynu. Polski
tłumacz uważa, że orkiestra winna grać tusz, a armaty strzelać na wiwat już
po jednym łyku wina... Cóż zrobić, skoro musimy walczyć z alkoholizmem, walczymy
także w sztuce przekładu... Czy jednak błąd interpretacyjny nie może się tłumaczowi
zdarzyć? Ależ może i zdarza się nawet wytrawnym anglistom, znawcom szekspirowskiego
języka. Nie powinien się jednak trafiać błąd logiczny, bo taki wypacza myśl
autora. Wolno odchylić metaforę, wolno odejść na krok od sensu kupletu czy
dystychu kończącego sonet, ale nie można kazać światu zamierać na widok wstającego
słońca albo mylić astronomii z astrologią...
Wiadomo, że Szekspir jest dłużnikiem wielu pisarzy, dramaturgów swego czasu i
wcześniejszych, angielskich i obcych. Wiadomo, że nie był mocny w geografii,
że nie bardzo wiedział, gdzie leży Polska, a gdzie Czechy, ale to przecie nie
obniża wartości Hamleta ani Opowieści zimowej. Skore dziś komentator sportowy
wyobraża sobie, że Sapporo leży we Włoszech?
Podziwiamy Szekspira, ale przecie mieliśmj wcześniej, niż on się zjawił na
scenie literatury poezję równą jego poezji albo i lepszą. Kochanowski w Trenach
przewyższa stratfordczyka, tc pewna, ale to tylko my wiemy. Kochanowski pozostaje
wielkością nieobecną w świadomość: świata. Pisał przecież po polsku, a i
łaciny nikł prawie dziś nie zna.
Sonety powstały prawdopodobnie między rokiem 1592 a 1605 (badacze nie są tu
zgodni); w datowaniach jego utworów w ogóle hipotezy bywają sprzeczne; pierwszy
cykl powstał w czasie trwania zarazy, kiedy teatry były zamknięte, zaś aktorzy
rozproszeni. Napisano o tych utworach więcej nonsensów jak powiada wielki
poets angielski naszych czasów, W. H. Auden niś o jakimkolwiek innym dziele
literackim na świecie", tracąc na próżno masę energii intelektualnej
i emocjonalnej". Nie opowiadajmy się tedy zs żadną z hipotez, dajmy pokój
dociekaniom, ktc jest adresatem sonetów, co znaczy Czarna Dama", kim
jest pan W.H. Czytajmy sonety, które mówią więcej o samym Szekspirze, niż wszyscy
komentatorzy razem wzięci. Możemy polecić Czytelnikowi wstęp do Sonetów (PIW,
1964) pióra Jerzego S. Sito: jest to szkic dobrze zorientowany i świetnie napisany.
